Od czasu do czasu bierzemy głęboki oddech i wypełniamy płuca powietrzem. W normalnych warunkach nie wymaga to większego wysiłku. Nasz oddech jest elastyczny i dostosowuje się do codziennych czynności. Wiele sytuacji w pracy wymaga ochrony układu oddechowego. Nasze drogi oddechowe niestety nie są w stanie poradzić sobie ze wszystkimi zagrożeniami. Jaki sposób ochrony jest najlepszy, zależy od znajomości warunków i zagrożeń pracy, tylko wtedy można znaleźć najbardziej odpowiednią ochronę układu oddechowego. Jest to bardzo ważne. Ważne dla życia.
Ocena ryzyka dla masek przeciwpyłowych
1. Czy istnieje ryzyko niedotlenienia?
Należy zawsze założyć, że istnieje ryzyko niedotlenienia, jeżeli:
- –zawartość tlenu nie została zmierzona w środowisku, gdzie prawdopodobnie jest ryzyko niedoboru tlenu,
- –zawartość tlenu jest znana i mieści się poniżej 20% objętości.
UWAGA! Urządzenia do filtrowania nie mogą być stosowane w sytuacji niedoboru tlenu.
2. Jakie występują substancje niebezpieczne?
Trzeba zidentyfikować występujące substancje niebezpieczne i sprawdzić:
- –ich higieniczne wartości krytyczne i czy są one rakotwórcze i/lub alergenogenne (AFS 2005:17 – higieniczne wartości graniczne),
- –występowanie zanieczyszczeń w formie gazu lub cząsteczek albo gazu oraz cząsteczek,
- –stężenie zanieczyszczeń.
3. Czy występują specyficzne zagrożenia w pracy?
W niektórych środowiskach pracy występuje na przykład ryzyko wybuchu i w tych środowiskach nie wolno stosować urządzeń powodujących iskrzenie.
Na te pytania należy odpowiedzieć przed wyborem wyposażenia!
Normy dot. ochrony dróg oddechowych
- EN 136 – Maski całotwarzowe
- EN 140 – Półmaski
- EN 143 – Filtry przeciwpyłowe
- EN 149 – Półmaski filtrujące do ochrony przeciwpyłowej
- EN 403 – Ucieczkowy sprzęt ochronny z kapturem na wypadek pożaru
- EN 12941 – Oczyszczający sprzęt z wymuszonym przepływem powietrza wyposażony w hełm lub kaptur
- EN 12942 – Oczyszczający sprzęt ze wspomaganiem przepływu powietrza z maską całotwarzową lub półmaską
- EN 14387 – Pochłaniacze gazowe i filtropochłaniacze
- EN 14594 – Aparaty wężowe sprężonego powietrza stałego przepływu
- EN 137 – Aparaty powietrzne butlowe ze sprężonym powietrzem wyposażone w maskę
- EN 145 – Aparaty regeneracyjne ze sprężonym tlenem lub mieszanką sprężonego tlenu z azotem
Podział sprzętu ochrony dróg oddechowych
Podział środków ochrony dróg oddechowych ustala norma EN 133 „Sprzęt ochrony układu oddechowego. Podział". Klasyfikacja została ustalona na podstawie zawartości substancji szkodliwych w powietrzu oraz ilości tlenu.
Ze względu na rodzaj zagrożenia wyróżnia się następujące sytuacje:
- –występowanie w powietrzu szkodliwych substancji (pyły, gazy, opary itp.),
- –niedobór w powietrzu tlenu (poniżej 17%).
Powyższa klasyfikacja w sposób istotny wpływa na metodę ochrony dróg oddechowych pracownika:
- –oczyszczanie wdychanego powietrza (sprzęt oczyszczający),
- –dostarczanie powietrza z niezależnego od otoczenia źródła (sprzęt izolujący).
Sprzęt oczyszczający
Oczyszczanie powietrza ze szkodliwych substancji chemicznych oraz pyłów odbywa się poprzez filtry, pochłaniacze i filtropochłaniacze. Nie są one samodzielną ochroną, lecz wymagają dodatkowych elementów, jak np. półmasek, masek, kapturów, hełmów i in. Wyjątek stanowią jedynie półmaski jednozmianowe. Sprzęt oczyszczający może być dodatkowo wyposażony w elementy wspomagające lub wymuszające przepływ powietrza.
Sprzęt filtrujący składa się z części twarzowej oraz filtra, który oczyszcza wdychane powietrze z cząstek stałych (pyłów, dymów, drobnoustrojów itp.). Zgodnie z EN 143 filtry podzielono na 3 klasy ochrony, uwzględniając stopień ich skuteczności:
- Sprzęt pochłaniający jest kompletowany z części twarzowych oraz pochłaniaczy. Stosowany w środowisku, gdzie istnieje zagrożenie zatrucia substancjami chemicznymi w postaci gazów i oparów. Pochłaniacze są klasyfikowane na podstawie substancji, przed którymi mają chronić.
- Sprzęt filtrująco-pochłaniający jest zazwyczaj kombinacją filtrów i pochłaniaczy, stanowi więc ochronę zarówno przed gazami, jak i cząstkami stałymi.
Sprzęt izolujący
Sprzęt izolujący od powietrza zawierającego szkodliwe czynniki lub pozbawionego wystarczającej ilości tlenu, zapewnia dopływ powietrza z niezależnego źródła. Kategorię tę dzieli się na sprzęt izolujący:
- –autonomiczny (aparaty butlowe lub regeneracyjne),
- –stacjonarny (aparaty wężowe sprężonego powietrza).
Sprzęt izolujący zapewnia, że szkodliwe powietrze znajdujące się w danym środowisku pracy, nie dotrze do płuc użytkownika.
Sprzęt ucieczkowy
Osobną grupę ochrony dróg oddechowych stanowi tzw. sprzęt ucieczkowy, przeznaczony do stosowania podczas ewakuacji ze strefy zagrożenia. Nie jest to sprzęt do użytkowania podczas pracy, tylko w nagłych wypadkach, gdy należy jak najszybciej opuścić skażone środowisko.
Ochrona układu oddechowego jest dostępna w różnych wariantach:
Półmaski filtrujące jednozmianowe
Zasłaniają nos i usta, dostępne z zaworem wydechowym lub bez. Półmaska składa się głównie z materiału filtracyjnego. Wdychane powietrze przechodzi przez materiał filtrujący, a wydychane powietrze wydostaje się przez materiał filtrujący lub przez zawór wydechowy, jeżeli półmaska jest w taki wyposażona.
Półmaski
Zakrywają podbródek, usta i nos. Wdychane powietrze przechodzi przez jeden lub więcej filtrów, a wydychane powietrze wydostaje się przez zawór wydechowy. Wdychane powietrze może również pochodzić z zewnętrznego źródła powietrza.
Maski całotwarzowe
Zakrywają podbródek, usta, nos i oczy. Wdychane powietrze przechodzi przez jeden lub więcej filtrów, wydychane powietrze wydostaje się przez zawór wydechowy.
Wdychane powietrze może również pochodzić z zewnętrznego źródła powietrza.
System z wymuszonym przepływem powietrza
Wdychane powietrze przechodzi przez wentylator z jednego lub kilku filtrów do kasku, osłony na twarz, kaptura, maski całotwarzowej lub półmaski. Wydychane powietrze wydostaje się przez zawór wydechowy. Część twarzowa, wentylator i filtry muszą być przetestowane i zatwierdzone. Można stosować wyłącznie filtry, z którymi maska była testowana.
Aparaty wężowe sprężonego powietrza
Sprzęt ochrony układu oddechowego jest zaopatrywany w świeże powietrze ze sprężarki lub butli ze sprężonym powietrzem. Powietrze ze sprężarki zanim dotrze do użytkownika, musi przejść przez stację filtrów. Przepływ powietrza jest stały albo regulowany przy pomocy zaworu. Dostępne są maski całotwarzowe, półmaski, kaski, kaptury i szczelne osłony twarzy, które można podłączyć do instalacji sprężonego powietrza. Sprzęt podłączony przez stację filtrów sprężonego powietrza, musi być atestowany łącznie, tzn. wąż, pas, regulator oraz nagłowie. Aparaty powietrzne butlowe ze sprężonym powietrzem (SCBA) to izolujące urządzenia ochrony dróg oddechowych, zapewniające niezależność od otoczenia (gazy, dym, brak tlenu). Składają się z butli (stalowej/kompozytowej, zazwyczaj 6-7L/300 bar), noszaka, reduktora, automatu oddechowego i maski pełnotwarzowej. Umożliwiają bezpieczną pracę w trudnych warunkach (straż, przemysł).
Aparaty regeneracyjne ze sprężonym tlenem lub mieszanką tlenu z azotem
To autonomiczny sprzęt ochrony układu oddechowego. Działają w obiegu zamkniętym, gdzie wydychane powietrze jest oczyszczane z dwutlenku węgla i wzbogacane o tlen z butli, zapewniając ochronę niezależną od otaczającej atmosfery. Wydychane powietrze przechodzi przez pochłaniacz (absorbent CO₂), a następnie jest uzupełniane tlenem ze sprężonego źródła (butli) i trafia z powrotem do użytkownika. Używane w ratownictwie, górnictwie oraz podczas ewakuacji w środowiskach o wysokim ryzyku, gdzie poziom tlenu jest poniżej 19% lub występują toksyczne substancje. Aparaty te są kluczowe, gdy sprzęt filtrujący nie jest wystarczający.
Ochrona układu oddechowego wspomagana sprężonym powietrzem ma zastosowanie:
- –jeżeli występuje ryzyko niedoboru tlenu,
- –jeżeli zanieczyszczenia występują w wysokich stężeniach,
- –jeżeli skład zanieczyszczenia lub jego stężenie jest nieznane,
- –jeżeli nie ma filtra do zanieczyszczeń,
- –jeżeli jest to wymagane przez prawo.
Zużycie powietrza
Ilość zużywanego powietrza zależy od obciążenia fizycznego i ewentualnych różnic indywidualnych. Użytkownik musi mieć od 3 do 5 razy więcej powietrza podczas fazy wdechu, aby w ochronie układu oddechowego nie wystąpiło podciśnienie. Po prawej stronie przykłady zużycia powietrza i przepływu w różnych sytuacjach.
| Czynność | Średnie zużycie powietrza | Przepływ powietrza w czasie wdechu (minimum) |
|---|---|---|
| Spokojna praca siedząca | około 10 litrów/min. | około 30 litrów/min. |
| Spacer i równoczesna rozmowa | około 50-60 litrów/min | około 150-180 litrów/min. |
Dobór filtra
Tabela przedstawia skuteczność separacji (filtracji) cząstek dla półmasek filtrujących oraz masek całotwarzowych i półmasek. Filtr cząstek przeznaczony do stosowania podczas jednej zmiany powinien być oznaczony „NR" (Not Re-usable – nie do ponownego użycia). Filtry cząstek stałych, które mogą być ponownie wykorzystane należy oznaczyć „R" (Re-usable – wielokrotnego użytku).
| Typ (EN 143) |
Stopień separacji cząstek stałych, mokrych cząstek | Typ (EN 143) |
Stopień separacji cząstek stałych, mokrych cząstek |
|---|---|---|---|
| P1R/NR | 80% | FFP1R/NR | 80% |
| P2R/NR | 94% | FFP2R/NR | 94% |
| P3R/NR | 99,95% | FFP3R/NR | 99% |
Żywotność filtra
Pochłaniacz gazowy ma ograniczoną wydajność. Na żywotność w trakcie użytkowania wpływa rodzaj gazu, przed którym ma chronić, stężenie gazu w powietrzu, zużycie powietrza przez użytkownika, wilgotność powietrza i temperatura. Jeżeli chodzi o filtr przeciwpyłowy, można pokusić się o przydatne wskazówki. Im więcej cząstek przechwytuje filtr, tym bardziej zwiększa się opór przy oddychaniu i po jakimś czasie filtr staje się niewygodny w użyciu i należy go wymienić. Pochłaniacz gazowy do masek całotwarzowych i półmasek oraz urządzeń ochrony układu oddechowego z wymuszonym przepływem powietrza, dzieli się według różnych obszarów zastosowania. Filtry mają oznaczenie typu i koloru, nawet jeśli występują w zestawie.
| Typ filtra | Kod koloru | Obszar zastosowania |
|---|---|---|
| A | Brązowy | Do związków organicznych o temp. wrzenia powyżej 65°C. |
| AX | Brązowy | Do związków organicznych o temp. wrzenia poniżej 65°C. Ograniczony okres użytkowania. Zapoznaj się z instrukcją obsługi. |
| B | Szary | Do związków nieorganicznych. |
| E | Żółty | Do gazów kwaśnych. |
| K | Zielony | Do amoniaku i niektórych amin. |
| Hg | Czerwony | Opary rtęci. Ograniczony okres użytkowania. Zapoznaj się z instrukcją obsługi. |
Ostrzeżenie!
Osoby o słabej zdolności rozpoznawania zapachów nie powinny używać masek z filtrem gazowym. Nie należy używać pochłaniacza gazowego do chemikaliów o niskim poziomie ostrzegania w postaci zapachu lub smaku.
Średbnui cu ezja oraca iji ki 50-70 litrów/min. około 150-210 litrów/min.
